De ziekte van Alzheimer is een van de meest ingrijpende neurodegeneratieve aandoeningen. Naarmate de ziekte vordert, nemen geheugen en cognitieve functies af en kunnen ook gedragsveranderingen en onrust ontstaan. In de hersenen spelen onder andere de ophoping van amyloïde-bèta-eiwitten en afwijkingen in het tau-eiwit een belangrijke rol.

Ondanks de enorme hoeveelheid onderzoek bestaat er nog altijd geen behandeling die Alzheimer kan genezen. Juist daarom is het interessant dat wetenschappers de afgelopen jaren steeds nadrukkelijker kijken naar een systeem dat van nature al in ons lichaam aanwezig is: het endocannabinoïde systeem (ECS).

In zijn recente artikel ‘Cannabis opent nieuwe deuren bij Alzheimer’ onderzoekt Peter Vermeul wat de huidige wetenschappelijke literatuur ons hierover vertelt. Daarbij kijkt hij niet alleen naar CBD of THC als afzonderlijke stoffen, maar juist naar het bredere geheel van cannabinoïden, cannabinoïde-zuren, terpenen, flavonoïden en sterolen die samen in een Full Spectrum cannabisextract voorkomen.

En juist dat bredere perspectief maakt het onderzoek bijzonder interessant.

Het endocannabinoïde systeem: de verbindende schakel

Het endocannabinoïde systeem kun je zien als een fijnmazig regulerend netwerk in het lichaam. Het bestaat onder andere uit lichaamseigen cannabinoïden zoals anandamide en 2-AG, cannabinoïdereceptoren zoals CB1 en CB2 en enzymen die deze lichaamseigen stoffen aanmaken en afbreken.

Dit systeem is betrokken bij allerlei processen die voor de hersenen belangrijk zijn, waaronder communicatie tussen zenuwcellen, immuunreacties, geheugen, stemming, pijnbeleving en ontstekingsprocessen.

Bij Alzheimer lijkt dit systeem te veranderen. Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat CB2-receptoren toenemen in bepaalde afweercellen rond amyloïde plaques. In dieronderzoek blijkt bovendien dat stimulatie van CB2 samenhangt met een verminderde activiteit van microgliacellen en een betere opruiming van amyloïde-bèta.

Dat roept een interessante vraag op: kunnen stoffen uit de cannabisplant dit natuurlijke regulatiesysteem ondersteunen of beïnvloeden?

Daar begint een belangrijk deel van het huidige onderzoek.

Waarom CBD niet het hele verhaal vertelt

CBD is inmiddels een bekende cannabinoïde. Het is niet psychoactief en werkt niet rechtstreeks als klassieke agonist op CB1- of CB2-receptoren. Wel kan CBD het endocannabinoïde systeem indirect beïnvloeden en beschikt het volgens preklinisch onderzoek over ontstekingsremmende en antioxidatieve eigenschappen.

In verschillende diermodellen van Alzheimer zijn interessante effecten gezien. Zo werd onderzoek gedaan naar de invloed van CBD op verlies van zenuwverbindingen, amyloïde-bèta, ontstekingsprocessen en cognitieve functies. In bepaalde modellen werd een verbetering van leervermogen en geheugen waargenomen.

Maar er is nog een ander aspect dat voor Peter Vermeul bijzonder relevant is: de zure vormen van cannabinoïden.

In een onbewerkte cannabisplant komen cannabinoïden namelijk grotendeels voor als hun zure voorlopers, waaronder CBDa en THCa. Deze stoffen zijn niet hetzelfde als CBD en THC.

Volgens de in het artikel besproken studies kunnen CBDa en THCa in diermodellen de bloed-hersenbarrière passeren. Daarnaast werden in Alzheimer-achtige muismodellen effecten gezien op zowel amyloïde-bèta als tau-pathologie en op cognitieve achteruitgang.

Dat maakt CBDa tot een interessant onderzoeksgebied dat nog volop in ontwikkeling is.

De kracht van de hele plant

Wie alleen naar CBD kijkt, kijkt eigenlijk maar naar één onderdeel van een veel complexere plant.

Cannabis bevat naast cannabinoïden ook terpenen, flavonoïden en fytosterolen. Deze stoffen hebben ieder hun eigen biologische eigenschappen. In een Full Spectrum extract blijven verschillende van deze plantaardige verbindingen samen aanwezig.

Dit sluit aan bij het zogenaamde entourage-effect: het idee dat verschillende bestanddelen van de plant elkaar kunnen beïnvloeden en mogelijk versterken wanneer ze gezamenlijk aanwezig zijn.

Dat is geen bewijs dat ieder Full Spectrum extract automatisch therapeutisch werkt. Het betekent wel dat wetenschappers steeds meer belangstelling krijgen voor de plant als geheel in plaats van uitsluitend voor één geïsoleerde molecule.

En wanneer we kijken naar Alzheimer, wordt dat perspectief misschien wel extra interessant.

Terpenen en flavonoïden: kleine stoffen met een groot onderzoeksgebied

Een voorbeeld is β-caryofylleen, een terpene die ook voorkomt in onder andere zwarte peper. In laboratoriumonderzoek werd onderzocht of deze stof zenuwcellen kan beschermen tegen schade die door amyloïde-bèta wordt veroorzaakt.

Ook α-pineen en β-pineen zijn onderzocht. In celmodellen lieten deze terpenen neuroprotectieve eigenschappen zien en werd een remming van de vorming van bepaalde amyloïde-structuren waargenomen.

Daarnaast zijn er de cannabis-specifieke flavonoïden, waaronder cannflavinen. Cannflavin A liet in laboratoriumonderzoek een beschermend effect zien tegen amyloïde-bèta-gerelateerde celschade en beïnvloedde de samenklontering van amyloïde-bèta.

Tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen wat in een laboratorium of diermodel wordt gezien en wat daadwerkelijk bij mensen bewezen is. Peter Vermeul benadrukt dan ook dat het specifieke onderzoek naar cannabisflavonoïden bij Alzheimer nog beperkt is.

Juist daarom is verder onderzoek zo belangrijk.

Ook fytosterolen blijken interessant

Een ander voorbeeld is β-sitosterol, een plantensterol dat eveneens in cannabis voorkomt.

In een Alzheimer-muismodel werd langdurige toediening van β-sitosterol in verband gebracht met een beter ruimtelijk geheugen, minder amyloïde plaquevorming en gedeeltelijk herstel van synaptische structuren in de hippocampus.

Hiermee ontstaat een steeds interessanter beeld. Misschien zit de waarde van een Full Spectrum extract niet in één afzonderlijke stof, maar juist in de aanwezigheid van meerdere plantaardige componenten die ieder op verschillende biologische processen kunnen aangrijpen.

Dat past bij wat Peter Vermeul in zijn artikel de multi-target werking van cannabis noemt.

Van laboratorium naar de mens: wat weten we al?

Preklinisch onderzoek is veelbelovend, maar uiteindelijk is de belangrijkste vraag natuurlijk: zien we dit ook bij mensen?

Het antwoord is op dit moment voorzichtig positief, maar zeker nog niet definitief.

In het artikel bespreekt Peter Vermeul verschillende klinische onderzoeken. Zo beschrijft hij een gerandomiseerde fase-II-studie waarin mensen met Alzheimer gedurende 26 weken een laaggedoseerd THC-CBD-extract of placebo kregen. Aan het einde van de behandeling werd in de cannabisgroep een significante verbetering in de MMSE-geheugenscore gevonden. De studie was relatief klein en de verbetering was beperkt, maar het resultaat is wel interessant omdat het laat zien dat ook lage doseringen onderzocht kunnen worden.

Andere onderzoeken hebben vooral gekeken naar gedragsproblemen en agitatie bij mensen met dementie. In de door Vermeul besproken studies werden onder andere verminderingen van agitatie en bepaalde gedragssymptomen gezien bij cannabis- of CBD-behandelingen.

Maar ook hier geldt: de onderzoeken zijn nog relatief klein, verschillen van elkaar in gebruikte producten en doseringen en hebben vaak een beperkte onderzoeksduur.

Er is bovendien nog nauwelijks klinisch onderzoek gedaan naar specifiek samengestelde Full Spectrum extracten met een vaste samenstelling bij mensen met vroege Alzheimer.

Dat is een belangrijk onderscheid.

CBDa en Alzheimer: veelbelovend onderzoek, geen bewezen behandeling

De resultaten uit laboratorium- en dieronderzoek zijn interessant genoeg om verder te onderzoeken. In verschillende Alzheimer-muismodellen zijn effecten beschreven van CBDa en THCa op amyloïde-bèta, gefosforyleerd tau en geheugenfuncties.

Maar een muismodel is geen mens.

Daarom willen we bij CBD & Herb juist zorgvuldig omgaan met deze informatie. Full Spectrum CBDa olie kan op basis van het huidige onderzoek niet worden gepresenteerd als een bewezen behandeling of genezing van Alzheimer. Daarvoor zijn grotere en langdurigere klinische onderzoeken nodig.

Wat het onderzoek wél doet, is een deur openen naar een ander perspectief: misschien kunnen cannabinoïden en andere stoffen uit de cannabisplant verschillende processen die betrokken zijn bij neurodegeneratie beïnvloeden.

En dat is precies waarom dit onderzoeksgebied zo interessant is.

Waarom Full Spectrum zo'n belangrijk onderdeel van het onderzoek is

Peter Vermeul trekt in zijn artikel een duidelijke conclusie: we zouden cannabis niet moeten reduceren tot één enkele molecule.

Bij complexe aandoeningen zoals Alzheimer spelen immers meerdere processen tegelijkertijd een rol. Ontsteking, oxidatieve stress, veranderingen in zenuwcommunicatie en eiwitophopingen zijn niet los van elkaar te bekijken.

Een compleet cannabisextract bevat verschillende soorten verbindingen die mogelijk ieder op andere processen aangrijpen: cannabinoïden, cannabinoïde-zuren, terpenen, flavonoïden en sterolen.

Dat is ook de reden waarom binnen het onderzoek naar Full Spectrum extracten steeds vaker wordt gekeken naar de hele plant en de onderlinge samenwerking tussen plantaardige stoffen, in plaats van uitsluitend naar CBD als geïsoleerde stof.

Een belangrijke kanttekening: meer is niet altijd beter

Bij het gebruik van cannabinoïden is dosering een belangrijk onderwerp. In het artikel wordt onder andere beschreven dat CBD in sommige onderzoeksmodellen een zogenaamd hormese-patroon kan vertonen: een lage dosering kan een ander effect hebben dan een veel hogere dosering. Een hogere hoeveelheid betekent dus niet automatisch een sterker of beter effect.

Ook bij ouderen verdient veiligheid extra aandacht. Cannabinoïden kunnen een wisselwerking hebben met geneesmiddelen doordat ze invloed kunnen hebben op leverenzymen zoals cytochroom P450. Daarnaast kunnen psychoactieve effecten van THC bij ouderen bijvoorbeeld relevant zijn vanwege verwardheid, duizeligheid of valrisico.

Wie cannabinoïden wil gebruiken naast bestaande medicatie, doet er daarom verstandig aan dit zorgvuldig te bespreken met een arts of andere deskundige die de medicatie en mogelijke interacties kan beoordelen.

Een onderzoeksgebied dat nog maar net wordt geopend

Misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste boodschap uit het artikel van Peter Vermeul.

We staan niet aan het einde van een bewezen behandeltraject, maar aan het begin van een interessant onderzoeksgebied.

De eerste resultaten wijzen erop dat cannabinoïden en andere stoffen uit cannabis invloed kunnen hebben op verschillende processen die betrokken zijn bij Alzheimer. Tegelijkertijd is het wetenschappelijke bewijs bij mensen nog onvoldoende om daar harde therapeutische conclusies aan te verbinden.

Dat maakt het onderwerp niet minder interessant. Integendeel.

Juist doordat de cannabisplant zoveel verschillende bioactieve stoffen bevat, ontstaat een onderzoeksveld waarin nog veel te ontdekken valt. De combinatie van CBDa, CBD, andere cannabinoïden, terpenen, flavonoïden en sterolen zou volgens de huidige onderzoeksliteratuur op meerdere aangrijpingspunten tegelijk kunnen werken.

Wanneer toekomstig onderzoek deze eerste resultaten bevestigt, zouden Full Spectrum cannabisextracten mogelijk een aanvullende rol kunnen krijgen binnen de ondersteuning van mensen met neurodegeneratieve aandoeningen. Maar daarvoor is meer goed opgezet klinisch onderzoek noodzakelijk.

Meer weten over het onderzoek van Peter Vermeul?

Dit artikel is slechts een toegankelijke introductie op een veel uitgebreider wetenschappelijk verhaal. Peter Vermeul bespreekt in zijn volledige artikel de werking van het endocannabinoïde systeem, de rol van CBDa en THCa, de invloed van terpenen en flavonoïden, resultaten uit Alzheimer-muismodellen én de eerste klinische onderzoeken bij mensen.

Wil je dieper in de materie duiken? Lees dan het volledige artikel van Peter Vermeul: ‘Cannabis opent nieuwe deuren bij Alzheimer’.

• Cannabis opent Nieuwe Deuren bij Alzheimer - pdf NL
• Cannabis opens New Doors in Alzheimer's - pdf EN 

Bij CBD & Herb volgen we deze ontwikkelingen op de voet. Vanuit onze samenwerking met CBD Spain delen we nieuwe inzichten uit wetenschappelijk onderzoek en helpen we mensen om zich beter te informeren over Full Spectrum CBDa olie en de plaats die cannabinoïden mogelijk kunnen hebben binnen een bredere, natuurlijke benadering van gezondheid.

Belangrijk: de informatie in dit artikel is gebaseerd op het artikel van Peter Vermeul en de daarin besproken wetenschappelijke literatuur. Onderzoek naar cannabis, CBDa en Alzheimer is nog volop in ontwikkeling. Full Spectrum CBDa olie is geen bewezen geneesmiddel voor Alzheimer en vervangt geen reguliere medische behandeling of voorgeschreven medicatie.